Naar de inhoud
Techniek

Chippen met één club of drie: wat natte klei, duinzand, wind en wintergreens voor je beslissen

De een chipt alles met de sand wedge, de ander loopt terug naar de tas voor een ijzer 8. Beide methodes werken, maar ze vragen iets anders van je, en in de Nederlandse winter praat de ondergrond mee. Zo kies je tussen één club en drie, op natte klei, op duinzand en op wintergreens.

La rédaction Panxis Golf, Nederland-desk (Daan van der Berg) · · 13 min
Een golfbal rolt over een green naar een gele vlag; op de voorgrond, van achteren gezien, de benen van een speler in een limoengroene broek, en een tweede speler die bij de vlag wacht
Photo Kampus Production / Pexels

Kort

  • Elke chip bestaat uit vliegen en rollen: minder loft geeft met dezelfde beweging meer rol, en de bal hoort op de green te landen, niet ervoor.
  • De regel van 12 (sand wedge 1:1 tot ijzer 7 1:5) is een vuistregel waarvan de versies uiteenlopen; gebruik hem als vertrekpunt en meet je eigen verhoudingen in een test van twintig minuten.
  • Voor de meeste clubgolfers werkt één standaardclub, een pitching wedge of gap wedge, met twee uitzonderingen: minder loft bij veel green, de sand wedge bij weinig green.
  • Op natte klei land je op de green met meer loft dan in de zomer, op duinzand en in de wind houd je de bal laag, en op wintergreens reken je op minder rol.

Zaterdagochtend in november, de derde hole. Je bal ligt twee meter naast de green op nat, kort gras, de vlag staat achterin. Je flightgenoot pakt zonder nadenken zijn sand wedge, want daarmee chipt hij alles. De derde speler in de flight loopt terug naar haar tas voor een ijzer 8, want “er is green genoeg”. Allebei vinden ze dat de ander het zich moeilijk maakt. Wie heeft gelijk? Dat hangt minder af van talent dan van twee dingen: hoe vaak je oefent, en op welke grond je staat. En dat laatste verschilt in Nederland in de winter enorm tussen een polderbaan en een duinbaan. Hieronder lees je wat elke aanpak van je vraagt, welke tussenweg voor de meeste clubgolfers het best werkt en hoe je in twintig minuten op de oefengreen zelf het antwoord vindt.

Elke chip bestaat uit twee getallen

Een chip is een lage slag van vlak bij de green die langer rolt dan hij vliegt. Daarin verschilt hij van een pitch, die het grootste deel van de afstand door de lucht aflegt en snel stilligt. Je kunt elke chip beschrijven met twee getallen: hoe ver de bal vliegt tot de plek waar hij voor het eerst de grond raakt, en hoe ver hij daarna nog uitrolt tot de hole.

De loft van de club bepaalt de verhouding tussen die twee. Weinig loft geeft een lage vlucht, weinig backspin en veel rol. Veel loft geeft een hoge vlucht en een korte rol. Wil je de bal een bepaalde afstand laten afleggen, dan heb je dus twee knoppen om aan te draaien. Je houdt de beweging gelijk en wisselt van club, of je houdt de club gelijk en verandert de beweging. De speler met één club en de speler met drie clubs staan simpelweg elk aan een uiteinde van die keuze.

Over één ding zijn ze het eens: laat de bal op de green landen en niet ervoor. Op de green weet je wat de eerste stuit doet. Op de voorgreen, in de semi-rough of in een natte plek weet je dat niet. Kies daarom een landingsplek een kleine meter op de green, op een vlak stukje, en zoek daar de club of de beweging bij die de rest van de weg laat rollen.

Alles met één club: wat je wint en wat het kost

Wie alles met dezelfde wedge chipt, heeft een sterk argument. Gevoel komt van herhaling, en die ene club krijgt alle herhalingen. Je weet hoe de zool zich gedraagt op strak gras en in lichte rough, en hoe ver een beweging tot kniehoogte de bal draagt. Je hoeft niet over de club na te denken, dus al je aandacht gaat naar de ligging en de landingsplek. En je loopt nooit terug naar je trolley omdat je de verkeerde club hebt meegenomen.

De prijs is dat je meerdere slagen moet beheersen. Om een sand wedge tien meter over de green te laten uitrollen, zet je de handen voor de bal, leg je de bal verder naar achteren en haal je loft van het blad. Om hem snel te laten stoppen doe je het omgekeerde. Dat zijn verschillende slagen, elk met een eigen raakpunt van de zool. Goede spelers bouwen dat repertoire in jaren op, en dat is een van de redenen waarom ze aan één wedge genoeg hebben. Speel je twee keer per maand, dan zijn drie varianten van één slag vooral drie kansen om de grond te vroeg te raken of de bal te toppen.

Er is nog een nadeel. Op een lange chip heeft een club met veel loft de kleinste marge. Een bal die twaalf meter moet vliegen om bij de hole te eindigen, vraagt een langere beweging dan een bal die drie meter vliegt en de rest rolt. En een misser met een lange beweging komt verder van de hole terecht.

Eén beweging, meerdere clubs: het idee van Paul Runyan

De andere school houdt de beweging gelijk, bijna een lange putslag, en laat de loft het werk doen. Die gedachte is oud. De Amerikaan Paul Runyan won het PGA Championship in 1934 en in 1938 en stond daarna tientallen jaren bekend als leraar van het korte spel. Hij leerde zijn leerlingen een chip die op de putslag was gebaseerd, en koos de club naar de uitrol die hij wilde zien.

Meestal begin je met drie clubs: een sand wedge, een ijzer 9 en een ijzer 7. Onder golfers gaat al heel lang een vuistregel rond die de regel van 12 wordt genoemd. Hij geeft een eerste schatting van wat elke club doet op een vlakke green van gemiddelde snelheid. Met een sand wedge vliegt en rolt de bal ongeveer even ver. Met een pitching wedge rolt hij ongeveer twee keer zo ver als hij vliegt, met een ijzer 9 drie keer, met een ijzer 8 vier keer en met een ijzer 7 vijf keer. De naam komt van het ezelsbruggetje: trek het nummer van het ijzer af van 12 en je hebt de uitrol.

Zie die getallen als vertrekpunt en niet als meting. De versies die je tegenkomt, spreken elkaar tegen. Moderne ijzers hebben bovendien minder loft dan de clubs waarvoor zo’n tabel ooit is bedacht, en greensnelheid en helling gooien alles door elkaar. Wat wel overeind blijft, is de volgorde: elke stap minder loft levert met dezelfde beweging meer rol op.

De voordelen liggen voor de hand. Eén kleine beweging herhaal je makkelijker dan drie. De bal ligt snel op de grond, en een rollende bal gedraagt zich als een putt, en die schatten de meeste spelers beter in dan een vlucht. Een iets te dun geraakt ijzer 7 eindigt nog altijd in de buurt van de hole.

De nadelen zijn er ook. Bij drie clubs moet je drie soorten gevoel bijhouden. Het ijzer 7 heeft een langere schacht, dus je pakt hem lager vast, en de bal komt harder van het blad dan je verwacht: de eerste paar schieten de hole voorbij. En de methode werkt alleen als de bal laag weg kan. Uit dikke rough of over een bunker heb je er niets aan.

Waar klei, duinzand en wintergreens de keuze voor je maken

In de zomer kun je deze discussie op elke Nederlandse baan op dezelfde manier voeren. Tussen november en maart niet. Dan bepaalt de ondergrond van je thuisbaan voor een groot deel welke aanpak werkt.

Polderbanen op klei en veen. Klei houdt water lang vast, en op banen op klei en veen is drainage dan ook een vast onderdeel van het onderhoud. Voor jou betekent het: de voorgreen is zacht, de bal ligt soms met modder eraan, en een lage bal die vóór de green landt, remt af in het natte gras. Het ijzer 7 dat in augustus mooi doorrolde, blijft nu halverwege hangen als je hem te kort laat landen. Op klei is de regel “land op de green” dus geen advies meer maar een voorwaarde. Vaak kom je een club hoger uit dan in de zomer: de pitching wedge in plaats van het ijzer 8, met de landingsplek duidelijk op de green. De greens zelf zijn trager, dus de bal rolt ook daar minder ver uit dan je zomerkaartje zegt.

Duinbanen en banen op zand en heide. Zand laat water snel door, en een baan op een zandbodem hoeft in de winter doorgaans minder snel dicht. De voorgreens blijven er stevig en kort. Dat is het terrein van de lage chip met het ijzer 8 of 9 en van de putter van buiten de green. Daar komt de wind bij. Op een open duinbaan of een kale polderbaan krijgt een hoge bal met de sand wedge een zet mee van de zijwind, terwijl een bal die na twee meter op de grond ligt er nauwelijks last van heeft. Wie aan de kust speelt, heeft in de winter dus twee redenen om loft uit de slag te halen.

Wintergreens. Clubs spelen zo lang mogelijk op de zomergreens en schakelen bij vorst, onderhoud of aanhoudende regen geheel of gedeeltelijk over op wintergreens. Een wintergreen is meestal een stuk fairway dat korter is gemaaid. De bal stuitert en rolt er minder voorspelbaar dan op een echte green, en hij rolt korter uit. Je verhoudingen van de oefengreen kloppen daar niet meer. Reken op minder rol, laat de bal dichter bij de hole landen en neem er de extra loft voor die je op de zomergreen niet nodig had.

Plaatsen. Veel clubs laten in de wintermaanden “plaatsen” toe via een plaatselijke regel. De NGF, de Koninklijke Nederlandse Golf Federatie, schrijft geen landelijke winterregel voor: de commissie van je club beslist, en het staat op het bord bij de eerste afslagplaats of op de baanstatus. Zo’n regel geldt doorgaans alleen voor een bal op gras dat op fairwayhoogte of korter is gemaaid, en je mag de bal dan één keer verleggen binnen een kleine afstand, bij sommige clubs bijvoorbeeld 15 centimeter, niet dichter bij de hole. Ligt je bal op de voorgreen in een natte of kale plek, dan mag je hem onder die regel schoonmaken en op een fatsoenlijk plekje leggen. Dat verandert je clubkeuze: van een schone, droge ligging kan de lage chip of de putter weer. Ligt de bal in de rough naast de green, dan geldt de regel niet en speel je hem zoals hij ligt.

Oefenen. De test verderop heeft echt gras nodig. Veel banen hebben een oefengreen waar je mag chippen, soms met een aparte chipping green ernaast; kijk op het bord, want op sommige putting greens is chippen niet toegestaan. Een par-3-baan is in de winter een goede leerschool, omdat je er op bijna elke hole een chip overhoudt. En wil je de putslag-chip eens goed laten nakijken, boek dan een half uur kort spel bij de professional van je club. Veel golfprofessionals zijn lid van PGA Holland, de beroepsvereniging die ook een opleiding tot golfprofessional verzorgt. Meer over de winterslagen zelf lees je in ons stuk over kort spel in de winter op klei, duin en bij vorst.

De tussenweg: één vaste club en twee uitzonderingen

Je hoeft geen kamp te kiezen. Voor de meeste handicapgolfers werkt een systeem met één standaardclub en twee uitzonderingen het best.

De standaardclub. Neem je pitching wedge of gap wedge, ergens tussen 46 en 50 graden, en maak daar je chipclub van voor elke gewone ligging. Hij heeft genoeg loft om een meter voorgreen te overbruggen en weinig genoeg om daarna als een putt te rollen. Met deze club oefen je het meest.

Uitzondering één: veel green. Staat de vlag achterin en ligt er niets tussen, ga dan naar een ijzer 8 of 7, of pak een hybride met je putgrip. Zelfde beweging, meer rol. Op een natte kleibaan sla je deze uitzondering vaker over dan op een duinbaan.

Uitzondering twee: weinig green. Moet je over rough, een bunkerrand of een talud en staat de vlag dichtbij, ga dan omhoog naar de sand wedge. Hier hebben de spelers met één club gelijk. Welke wedge daar het best bij past, lees je in ons artikel over wedges kiezen.

En vergeet de putter niet. Is het gras tussen jou en de green kort en droog, dan is de putter van buiten de green vaak de veiligste keuze: te vroeg de grond raken of toppen kan dan niet meer. De basis van de chipbeweging zelf staat in ons stuk over chippen.

Lees de ligging, dan pas de afstand

De ligging beslist eerder dan de afstand. Loop deze vragen in deze volgorde af.

Ligt de bal hoog of diep? Een bal die diep in het gras zit, heeft loft en een steilere aanval nodig om eruit te komen. Het ijzer 7 valt af. Een bal die boven op het gras ligt, kun je met alles spelen.

Hoe strak en hoe nat is de grond? Op dun, hard of bevroren gras kan een wedge met veel bounce opstuiteren en de bal halverwege raken. Een ijzer met minder loft of de putter vergeeft dan meer. Op zachte, natte grond is het omgekeerd: daar graaft een scherpe voorkant zich in en helpt bounce juist.

Wat ligt er tussen jou en de green? Een meter voorgreen is niets. Twee meter rough of een sproeikop betekent dat de bal eroverheen moet vliegen, en dat bepaalt je minimale loft.

Landt de bal op een helling? Tegen een helling op stuit de bal af en rolt hij minder: neem minder loft. Op een aflopend stuk loopt hij door: neem meer loft en laat hem korter landen.

Hoe snel zijn de greens vandaag? Op trage, vochtige wintergreens krimpt de rol en heb je met minder loft meer kans om de hole te halen. Op snelle, droge greens is een wedge met een korte vlucht makkelijker te doseren.

Twintig minuten op de oefengreen

Meningen over chippen zijn gratis. Deze test kost je één bezoek aan de oefengreen en levert je eigen getallen op.

Neem acht ballen en drie clubs: je sand wedge, je pitching wedge en je ijzer 8. Zoek een vlakke chip van ongeveer twaalf passen naar een hole, met een meter voorgreen ertussen. Leg een tee of een handdoek neer als landingsplek, één pas op de green.

Ronde één. Sla acht ballen met elke club, steeds met dezelfde kleine beweging, en probeer alleen de landingsplek te raken. Stap af waar elk groepje eindigt. Nu ken je je eigen verhouding tussen vliegen en rollen op deze green, vandaag. Die is meer waard dan welke tabel ook.

Ronde twee. Speel dezelfde chip naar de hole. Eerst acht ballen met alleen de sand wedge, dan acht ballen met de club die volgens jou past. Tel hoeveel ballen binnen een putterlengte van de hole eindigen. Kijk daarna naar de twee slechtste van elke serie, want de slechte kosten je de slagen.

Ronde drie. Verhuis naar een kortere chip met weinig green en doe ronde twee opnieuw.

Wint de sand wedge beide keren, dan ben je een speler van één club en besteed je je oefentijd aan hoogtes en uitrol met die ene wedge. Wint de gekozen club, bouw dan het systeem met één standaardclub en twee uitzonderingen. Bij veel spelers met een midden of hoge handicap zijn vooral de slechtste ballen beter met minder loft. Schrijf je verhoudingen op een kaartje en doe de test in april opnieuw, wanneer de greens weer sneller zijn. De getallen van november gelden niet voor mei.

Veertien clubs, en wat een chipper je kost

Eén regel om te onthouden terwijl je experimenteert: Regel 4.1b staat maximaal veertien clubs toe. Chippen met een ijzer 7 of een hybride kost je € 0 extra, want die clubs zitten al in je tas. Wil je een aparte chipper toevoegen, dan moet er een andere club uit, en dat is een afweging die je beter pas maakt nadat je de test hebt gedaan.

Voor je volgende winterronde

  • Kies voor elke chip eerst een landingsplek, een kleine meter op de green, en kijk daarnaar in plaats van naar de vlag.
  • Bekijk de ligging: diep in het gras betekent loft, strak en stevig betekent minder loft of de putter.
  • Gebruik je standaardclub, tenzij een van de twee uitzonderingen geldt: veel green, minder loft; weinig green, meer loft.
  • Op natte klei: land op de green en neem een club met meer loft dan in de zomer.
  • Op duinzand en in de wind: houd de bal laag en laat hem rollen.
  • Op wintergreens: reken op minder rol en laat de bal dichter bij de hole landen.
  • Kijk op het bord bij de eerste afslagplaats of plaatsen is toegestaan, en gebruik het op de voorgreen.
  • Noteer na de ronde welke chips buiten een putterlengte eindigden en met welke club. Na drie rondes weet je meer dan na een winter discussiëren in het clubhuis.

Eén club of drie is geen kwestie van aanleg. Het gaat erom hoe vaak je oefent, welke misser je je het minst kunt veroorloven en op welke grond je baan ligt. Doe de test deze maand een keer, stop het kaartje in je tas en laat je eigen getallen kiezen.

Is één artikel per dag niet genoeg?

De maandbrief bundelt wat de moeite waard was, zonder ruis.

Ook lezen

Parcours de notre annuaire

Domburgsche Golf Club

Op 5 juli 1914 geopend naar ontwerp van Charles Warren: de oudste duinbaan van Nederland, negen holes par 35, met bomkraters uit de oorlog…

DSV Concordia

Een Delftse omnivereniging uit 1885 die sinds 1973 golf aanbiedt: negen korte holes van 69 tot 138 meter, qualifying, naast de voetbalvelden en het…

Edese Golf Club Papendal

In 1978 opgericht in Ede en uitgeweken naar Papendal: een heidebaan op Veluws zand, par 71 met slope 138, hoogteverschillen en geen druppel water.